Baixo o título Os Castro: nobreza e poder (séculos XIII e XIV) Héitor Picallo fará un periplo histórico ao redor desta caste galega cuxos membros, durante un par de séculos, case tiñan tanto poder como un rei.

O relato comeza na segunda metade do século XII, cando Gutier Rodríguez de Castro, procedente das terras burgalesas de Castrojeriz, asenta na Galiza e casa coa señora de Lemos Elvira Osorez. Aquel personaxe, do que non se coñecen moitos datos históricos, con independencia do que relatan algunhas crónicas, xa figura como tenente en Lemos por 1182 e o Conde de Barcelos comenta del que ademais de ser un home colérico ficou preso polos musulmáns catro décadas. Dous dos irmáns del, Pedro e Álvar, ostentaron o cargo de Mordomo Maior durante o reinado de Fernando II.

Após esta introdución mergullarase na persoa de Fernán Gutiérrez de Castro, que asiste ás Navas de Tolosa en 1212 e desempeña importantes responsabilidades durante o reinado de Afonso VIII da Galiza, entre outras as tenencias de Búbal, Lemos, Monterroso, Estremadura, Toro, Zamora... Tamén ha ser Alférez Real e Pertegueiro Maior de Santiago, como tantos membros da súa proxenie. Estevo Fernández de Castro, o seu fillo, é bo testemuño disto ademais de se gabar do cargo de Adiantado Maior do Reino da Galiza. Tras as súas alianzas con Aldonza Rodríguez, de sangue real galega, incorpórase aos patrimonios familiares o castelo de Vilamartín de Valdeorras e por mor da súa disidencia coa política de Afonso “O Sabio”, sofre serias consecuencias económicas e sociais. Dentro destas últimas está a de ser tachado de homosexual como se advertiu nalgunha composición trobadoresca dese tempo. Liderar as pretensións centralistas da política galega en contra do expansionismo castelán en épocas de Fernando III e Afonso IX tróuxolle estas consecuencias, amais da deposición de varios cargos civís, políticos e militares que desempeñaba.

Mais estas discrepancias coa liña castelá han ser visíbeis, outrosí, na figura de Fernán Ruíz de Castro I. Este sería quen de apoiar –xunto co trobador Paio Gómez Chariño e outros nobres– a causa de Xoán de Tarifa, aquel que subido ao trono –e recuperado por investigacións recentes– pasa á historia como Xoán I da Galiza, León e Estremadura. Por esta e outras circunstancias o señor de Lemos ha sentir no seu corpo a friaxe da espada do infante Filipe (fillo de Sancho IV), circunstancia que enquista consecuencias en xeracións vindeiras. De principio, Pedro Fernández de Castro, fillo de Fernán Ruíz, será educado na corte portuguesa cabo de Pedro Afonso, futuro conde de Barcelos e fillo de Don Dinís. Os descendentes de Pedro conseguirán un importante protagonismo nas cortes de Castela e Portugal, se ben as súas fillas Xoana e Inés se unen cos monarcas de ambos os dous reinos, nomeadamente, Pedro I “O Cruel” e Pedro I de Portugal. Ademais de abordar as figuras desas raíñas saída da casa dos Castro se subliñará a persoa de Fernán Ruíz de Castro (II), igual cós seus antepasados contrario á política de submisión castelá e si partidario dunha liña atlantista, que ligase os reinos de Portugal e Galiza. A súa postura e accións provocan o seu exilio nas terras de Tolosa, onde falece e será soterrado na Baiona francesa.

Ao longo da conferencia iranse localizando de xeito xeo-cronolóxico os patrimonios distintos membros desta caste, así as responsabilidades e vínculos con Galiza e outros reinos da Península.